Πρίμο Λέβι | “I’m a libertine, but it’s not my specialty.”

p01hf3pp

Η Ιστορία κρύβει ανά τους αιώνες πολλές αφανείς προσωπικότητες που όμως έχουν να μας διδάξουν πολλά, έτσι έχω τη χαρά και την τιμή να σας μιλήσω για τη ζωή του Primo Levi η οποία είναι ένας συναρπαστικός συνδυασμός χημείας, ιστορίας και λογοτεχνίας, τρεις αλληλένδετες πλευρές της ζωής του.

Ο Levi γεννήθηκε το 1919 στο Τορίνο της Ιταλίας, σε μια φιλελεύθερη εβραϊκή μορφωμένη οικογένεια. Η σχολική του διαδρομή περιλάμβανε διακρίσεις αλλά και δυσκολίες που κυρίως οφείλονταν στην Εβραϊκή του υπόσταση. Καθοριστικό σημείο για να ακολουθήσει τον χημικό κλάδο , αποτέλεσε η ανάγνωση του ‘Σχετικά με τη φύση των πραγμάτων’ από τον SirWilliamBragg.

Το 1937 και μετά τις προφορικές εξετάσεις, επιλέχθηκε ως ένας από τους μόλις 20 για να προχωρήσει στο πλήρες πρόγραμμα σπουδών χημείας στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο. Ο Levi άρχισε να σπουδάζει σε μια πολύ ταραχώδη περίοδο για την Εβραϊκή κοινότητα. Μετά τη θέσπισή των ιταλικών φυλετικών νόμων του Οκτωβρίου 1938 οι Ιταλοί Εβραίοι έχασαν τα βασικά πολιτικά τους δικαιώματα, θέσεις στο δημόσιο και τα περιουσιακά τους στοιχεία. Οι Εβραίοι φοιτητές που είχαν αρχίσει τις σπουδές τους είχαν τη δυνατότητα να συνεχίσουν, αλλά οι νέοι φοιτητές αποκλείστηκαν από την είσοδό τους στο πανεπιστήμιο. Ο Levi είχε αποφοιτήσει ένα χρόνο νωρίτερα από ό,τι είχε προγραμματιστεί, επιτρέποντάς του να πάρει πτυχίο.

Λόγω των νέων φυλετικών νόμων και της αυξανόμενης έντασης του διαδεδομένου φασισμού, ο Levi δυσκολεύτηκε να βρει έναν επιβλέποντα για τη διατριβή του, η οποία αφορούσε την αναστροφή κατα-Walden, μελετώντας την ασυμμετρία του ατόμου άνθρακα. Τελικά τον ανέλαβε ο Δρ. Nicolς Dallaporta, αποφοίτησε στα μέσα του 1941 με αξιοσημείωτα αποτελέσματα, αφού υπέβαλε πρόσθετες διατριβές για τις ακτίνες Χ και τις ιοντικές αλληλεπιδράσεις. Ωστόσο το αξιοσημείωτο ήταν πως το πτυχίο του είχε την παρατήρηση «της εβραϊκής φυλής» με αποτέλεσμα οι φυλετικοί νόμοι να εμποδίσουν τον Levi να βρει μια κατάλληλη μόνιμη εργασία μετά την αποφοίτησή του.

Τον ίδιο χρόνο ο Levi έλαβε μια παράνομη προσφορά εργασίας σε ένα ορυχείο αμιάντου στο San Vittore όπου έπρεπε να εξαγάγει το νικέλιο από διάφορα δείγματα , μια πρόκληση που δέχτηκε με χαρά. Ο Levi κατάλαβε ότι, αν ήταν επιτυχής, θα βοηθούσε τη γερμανική πολεμική προσπάθεια, η οποία είχε ανάγκη νικελίου για παραγωγή στρατιωτικού εξοπλισμού. Η εργασία απαιτούσε από τον Levi να εργάζεται με ψευδή στοιχεία. Ο Levi έφυγε από το ορυχείο τον Ιούνιο για να εργαστεί στο Μιλάνο. Προσλήφθηκε από συμμαθητή του στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο και εργάστηκε στην ελβετική εταιρεία A Wander Ltd με στόχο τη δημιουργία σκευάσματος με αντιδιαβητικές ιδιότητες από φυτικές ουσίες.

Μετά το 1943 το ιταλικό κίνημα αντίστασης άρχισε να δραστηριοποιείται όλο και περισσότερο στην από τους Γερμανούς κατακτημένη ζώνη. Ο Levi και κάποιοι σύντροφοι του έφτασαν στους πρόποδες των Άλπεων όπου τον Οκτώβριο σχημάτισαν μια κομματική ομάδα παρτιζάνων με την ελπίδα να συνδεθούν με τη φιλελεύθερη Giustiziae Libertu. Ανεκπαίδευτοι για μια τέτοια επιχείρηση,  συνελήφθησαν από τη φασιστική πολιτοφυλακή στις 13 Δεκεμβρίου 1943. Όταν του είπαν ότι θα εκτελεστεί ως Ιταλός παρτιζάνος, ο Levi ομολόγησε ότι ήταν Εβραίος. Τότε εστάλη στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Fossoli κοντά στη Modena. Γνώριζε ότι όσο το Fossoli ήταν υπό τον έλεγχο του Ιταλικού κράτους της Ιταλικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας, παρά της Ναζιστικής Γερμανίας, θα ήταν ασφαλής.

Αυτό άλλαξε όταν στην εξουσία ανέβηκαν οι Ναζί, οι οποίοι άρχισαν να οργανώνουν τις απελάσεις των Εβραίων στα ανατολικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και θανατώσεων. Στη δεύτερη από αυτές τις μεταφορές, στις 21 Φεβρουαρίου 1944, ο Levi και άλλοι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν στο Monowitz, ένα από τα τρία κύρια στρατόπεδα στο συγκρότημα συγκέντρωσης του Άουσβιτς. 

Ο Levi (αριθμός 174517) πέρασε έντεκα μήνες πριν το στρατόπεδο απελευθερωθεί από τους Σοβιετικούς στις 18 Ιανουαρίου 1945. Από τους 650 Ιταλούς Εβραίους συνολικά, ο Levi ήταν ένας από τους είκοσι που έφυγε από τα στρατόπεδα ζωντανός με το μέσο προσδόκιμο ζωής εντός του στρατοπέδου να είναι τρεις με τέσσερις μήνες.

Ο Levi γνώριζε κάποια Γερμανικά διαβάζοντας γερμανικές δημοσιεύσεις χημείας. Προσπάθησε να προσαρμοστεί γρήγορα στη ζωή στο στρατόπεδο χωρίς να τραβήξει την προσοχή των πιο προνομιούχων κρατουμένων. Χρησιμοποίησε ψωμί για να πληρώσει έναν πιο έμπειρο Ιταλό κρατούμενο για μαθήματα γερμανικών και προσανατολισμό στο Άουσβιτς. Τα επαγγελματικά προσόντα του Levi φάνηκαν χρήσιμα: στα μέσα Νοεμβρίου του 1944, εξασφάλισε θέση βοηθού στο εργαστήριο της IG Farben, Buna Werke, που προοριζόταν να παράγει συνθετικό καουτσούκ. Με την αποφυγή της σκληρής εργασίας των υπαίθριων χαμηλών θερμοκρασιών ήταν σε θέση να επιβιώσει αλλά και με την κλοπή υλικών από το εργαστήριο και την εμπορία τους για επιπλέον φαγητό. Λίγο πριν το στρατόπεδο απελευθερωθεί από τους Σοβιετικούς, αρρώστησε με οστρακιά και τοποθετήθηκε στο σανατόριο του στρατοπέδου. Στις 18 Ιανουαρίου 1945, τα SS έκαναν ταχεία εκκένωση του στρατοπέδου καθώς οι Σοβιετικοί πλησίαζαν, εξαναγκάζοντας όλους εκτός από τους σοβαρά άρρωστους να διανύσουν με τα πόδια μια πολύ μεγάλη απόσταση, με αποτέλεσμα τους θανάτους της συντριπτικής πλειοψηφίας των υπολοίπων κρατουμένων. Η ασθένεια του Levi τον έσωσε από αυτή τη μοίρα.

Στις 21 Ιανουαρίου 1946 άρχισε να εργάζεται στην DUCO, ένα εργοστάσιο βαφής έξω από το Τορίνο. Λόγω της εξαιρετικά περιορισμένης αμαξοστοιχίας, ο Levi παρέμεινε στον κοιτώνα εργασίας κατά τη διάρκεια της εβδομάδας. Αυτό του έδωσε την ευκαιρία να γράφει αδιάκοπα. Άρχισε να γράφει το βιβλίο ‘If This Is a Man’. Κάθε μέρα έγραφε σημειώσεις πάνω σε εισιτήρια τρένων και χαρτάκια ως ανάμνηση . Στα τέλη Φεβρουαρίου είχε δέκα σελίδες που ανέφεραν τις τελευταίες δέκα ημέρες μεταξύ της γερμανικής εκκένωσης και της άφιξης των Σοβιετικών. Για τους επόμενους δέκα μήνες, το βιβλίο έπαιρνε μορφή στον κοιτώνα του, καθώς έγραφε κάθε βράδυ.

Στις 22 Δεκεμβρίου 1946, το χειρόγραφο του, με τίτλο Sequesto è unuomo (εάν αυτό είναι ο άνθρωπος) ολοκληρώθηκε. Τον Ιανουάριο του 1947, ο Levi παρουσίασε τη δουλειά του σε εκδότες η οποία ωστόσο απορρίφθηκε πολλές φορές επειδή τα κοινωνικά τραύματα του πόλεμου ήταν ακόμα φρέσκα και ο ίδιος δεν είχε καμία λογοτεχνική εμπειρία για να του δώσει προηγούμενη φήμη ως συγγραφέα .Τελικά ο Levi βρήκε έναν εκδότη, τον Franco Antonicelli, ο οποίος ως ενεργός αντιφασίστας υποστήριξε την ιδέα του βιβλίου.

Παρά την θετική κριτική από την Italo Calvino, πωλήθηκαν μόνο 1.500 αντίτυπα του «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος»  If This Is a Man. Το 1958, η Einaudi, ένας σημαντικός εκδότης, το δημοσίευσε σε αναθεωρημένη μορφή και το προώθησε.

Το 1975 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Το Περιοδικό Σύστημα (The Periodic Table, 1975) οποίο ψηφίστηκε από το Royal Institution of Great Britain ως το καλύτερο επιστημονικό βιβλίο που γράφτηκε ποτέ.

Ακολούθως σε ηλικία 58 ετών, ο Levi αποχώρησε από σύμβουλος μερικής απασχόλησης που εργαζόταν τα τελευταία χρονιά στη SIVA για να αφιερώσει τον εαυτό του  στο γράψιμο και το 1986 κυκλοφόρησε το βιβλίο του  (The Drowned and the Saved). Σε αυτό προσπάθησε να αναλύσει γιατί οι άνθρωποι συμπεριφέρθηκαν με τον τρόπο που έκαναν στο Άουσβιτς και γιατί κάποιοι επέζησαν ενώ άλλοι έχασαν τη ζωή τους.

Πέθανε τον Απρίλιο του 1987  από τραυματισμούς που προκλήθηκαν από πτώση στη σκάλα της πολυκατοικίας όπου διέμεινε για όλη του τη ζωή. Κατά πάσα πιθανότητα, επρόκειτο για αυτοκτονία αλλά ορισμένοι είχαν την πεποίθηση ότι η πτώση ήταν τυχαία.

Ο Levi στα συγγράμματα του γράφει με την παρατηρητικότητα ενός χημικού. Το υπόβαθρό του, του επιτρέπει να χειρίζεται τη γλώσσα με ακρίβεια, σαφήνεια και λιτότητα εκφραστικών μέσων. Πρωτίστως θα γράψει για την εμπειρία του στο Άουσβιτς και θα γίνει ο συγγραφέας του Ολοκαυτώματος, αλλά όχι μόνο. Ως  Χημικός, τον ενδιέφεραν σε μεγάλο βαθμό η σχέση του ανθρώπου με τα στοιχεία του φυσικού κόσμου, όπως επίσης και οι λεπτές ανθρωπολογικές παρατηρήσεις. Επί πλέον, ως θύμα ακραίας βίας, αισθανόταν την ανάγκη να υπενθυμίζει διαρκώς στην ανθρωπότητα το ολοκαύτωμα ως ένα πραγματικό γεγονός και να εφιστά στους νέους να επαγρυπνούν για να μην ξανασυμβεί. Με το τυπικό στυλ του, μη κάνοντας κρίσεις αλλά παρουσιάζοντας τα στοιχεία όπως είναι.

Το 2015, ο Penguin εξέδωσε τα Άπαντα του Primo Levi στα αγγλικά, με επιμέλεια της Ανγκ Γκολστάιν, γεγονός το οποίο επιτρέπει σε όλους μας να γνωρίσουμε συνολικά το έργο ενός από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς του 20ου αιώνα, ο οποίος κατόρθωσε να συνδυάσει με συναρπαστικό και ανεπανάληπτο τρόπο τη χημεία και τη λογοτεχνία.

Η Ιστορία συνήθως υμνεί τις μεγάλες προσωπικότητες , ωστόσο είναι καλό να μαθαίνουμε και να γνωρίζουμε για την ιστορία μερικών ποιο άσημων ανθρώπων που με το θάρρος τους , την τόλμη τους και θέληση τους , υπέμειναν πολλά , αναγνωρίστηκαν και έδειξαν πως ακόμη και με σχεδόν όλο το κόσμο απέναντι σου , μπορείς να τα καταφέρεις .

Ακολουθείστε μας και χαρίστε μας ένα like:
Close Menu